Win, win, win, win, win. Het alternatief voor de Controlestaat der Nederlanden.

Laten we bijstandsgerechtigden de stormschade laten opruimen, twitterde een lokale partij onlangs, en enthousiast reageerde het plaatselijke sufferdje met : Wat een goed idee! Win-win!

Dat zag ik niet helemaal zitten, in ieder geval niet vanuit de positie van de bijstandsgerechtigde, want volgens mij moeten noodzakelijke werkzaamheden nog altijd beloond worden met tenminste het minimumloon. Tot mijn steile verbazing verkondigde een raadslid van de betreffende partij hierop dat er ook spráke was van het minimumloon: namelijk de gezinsbijstand. Want de bijstand voor een stel is… een bedrag ter hoogte van het minimumloon.

Nu wil het geval dat je voor dat ‘minimumloon’ twéé personen verplicht aan het werk kunt zetten, bijvoorbeeld in de sectoren papier prikken, bloemen vouwen, peuken oprapen of post sorteren, zodat ze allebei werken voor de helft van het minimumloon. Dat kun je toch wel een euvel noemen aan het argument dat er sprake is van minimumloon. 

Ineens schoot de oplossing mij te binnen. Het is het ei van columbus en het is een beproefd ei. Het ei heet ‘De Vaste Baan’. Bij het ei 'De Vaste Baan' verbleekt het basisinkomen.

Stel, je hebt echtpaar in de bijstand. Die kun je allebei aan het schoffelen zetten en dat lijkt in eerste instantie een budgettair interessante oplossing: ze werken allebei voor half loon. Het heeft ook een paar nadelen: er moet voortdurend gecontroleerd en gecijferd worden bij de gemeente (dat kost geld), er moeten cursussen gevolgd worden om te leren solliciteren, netwerken en facebooken (daar gaat een vermogen in om, van uw centen ja) en er moeten beleidsambtenaren (da's niet te goedkoopste soort) tewerkgesteld worden in de regionale samenwerkingsbanenverzinplannen, kortom, de vraag is wat er overblijft van dat halve loon p.p. dat je wint. En er zál gecursusd worden, want het potje cursussen en het potje bijstand zijn gescheiden potjes, en als je geen cursussen geeft krijg je volgend jaar minder van het rijk, en een deel van je personeel komt uit dat potje, enfin, perverse prikkels genoeg om ook 65plussers te leren netwerken, dus van het reïntegratiecircus komen we nooit af. Het echtpaar ondertussen bijt al werkend op het houtje van 1 minmumloon en draagt niet bij aan het zo gewenste aanjagen van de economie.

Maar stel je nu voor dat de eerste die gaat schoffelen een Vaste Baan krijgt. Full time, tegen het minimum loon of zoveel meer als hij/zij geluk heeft. Daarmee is het gezin in één klap uit de bijstand. Dat heeft onnoemlijke voordelen. Om te beginnen is de andere helft van het echtpaar nu volkomen vrij om op welke wijze dan ook in een verdere opbouw van het inkomen te voorzien. Men kan zelfgebreide truien gaan verkopen, komkommers kweken in de achtertuin, zzp-en in het eigen vak, klussen aan huis volgens de personeel-aan-huis-regeling, kranten bezorgen, op marktplaats fietsen verkopen die je van drie oude fietsen hebt gemaakt, tegen een beschaafde vergoeding op kleinkinderen passen, of ook een baan tegen het minimumloon vinden (zet nu de inkomensverdubbelaar in!), geen haan (ambtenaar) die er naar kraait en alle verdiensten vloeien rechtstreeks het gezinsinkomen binnen. Over 'werken loont' gesproken. En het gezin gaat uitgeven. Het koopt die auto misschien nog niet, en dat huis al helemaal niet, maar wel een extra paar schoenen, of een nieuwe eethoek, of wat het gezin dan ook maar versleten heeft in de afgelopen jaren. Het gezin jaagt de economie op als een achterlijke, ik noem dit het de trickle up theory en in tegenstelling tot de trickle down theory gaat deze theory wel werken.

Het ei moet daarnaast wel enorm besparend werken: op de rekenaars bij de sociale dienst, op het reïntegratiecircus, op de sociale rechercheurs en de detectivebureaus, op de camera voor de deur, op de banenplannebeleidsambtenaren, ik heb de cijfers niet maar het zou toch eens serieus uitgerekend moeten worden.

Er zijn alleen twee dingen voor nodig. Nogal moeilijke dingen helaas, en dat zal dan ook wel het struikelblok worden.

Ten eerste de bereidheid om van werk banen te maken. Om te beginnen bij de overheid. Daar maak je je niet populair mee want het adagium is minder minder minder ambtenaren. Het zullen er inderdaad eerst meer meer meer worden, bij voorkeur in de lagere salarisschalen waar men diensten verleent aan het publiek, maar, en nu komt het tweede ding, uiteindelijk zullen er ook heel veel, en duurdere banen, van beleidsambtenaren, controleurs en rekenaars, verdwijnen. Da’s even slikken, maar ja, de laagste schalen maken dat al jaren mee. Nu is het helaas zo dat de beleidsambtenaren het beleid maken, niet de schoffelaars. We zien dan ook dat er inderdaad minder ambtenaren komen, maar wel duurdere: beleidsambtenaren. Deze ambtenaren hebben er in het geheel geen baat bij om het aantal mensen in de bijstand te doen dalen, verbindend als zij bezig zijn op de arbeidsmarkt in stad en regio tegen een redelijk aangenaam salaris. Het is een struikelblok van jewelste, dit, want je vraagt de beleidsambtenaren om een beleid te gaan maken dat hun eigen baan en die van hun gelijken wegbezuinigt voor een fors deel wegbezuinigt.

Toch moet het. Het kan niet anders. We kunnen zo niet doorgaan. We kunnen niet langer tolereren dat er zoveel beleid en zoveel geld nodig zijn om de problemen op te lossen die door datzelfde beleid zijn en worden veroorzaakt. Niet praten over banen, maar onmiddellijk banen aanbieden. Geen drempels maar glijbanen, om een favoriete VVD-kreet hier ter plaatse maar eens te misbruiken. Er moet gewoon (weer) geschoffeld, geblust, en vuilnis opgehaald worden van het geld dat bij de inwoner wordt opgehaald, er moeten bussen van rijden, er moeten zwembaden en bibliotheken van in stand worden gehouden. Wat een werk zal dat opleveren. Wat zullen de burgers trots zijn op de dienstverlening in hun stad. Wat zullen de bestedingen stijgen. En vooral, wat zal Nederland een veel aangenamer land worden, wanneer niet de helft van de bevolking als werk heeft om de andere helft van de bevolking te controleren. Win, win, win, win, win.

Kees

Toen ik Kees voor het eerst zag dacht ik hemeltje. Het was op een bridgeclub. Ik was nieuw. Kees was broodmager en leed af en toe aan verminderde zelfzorg. Dan had hij een vlassig baardje en zelfs zonder dat baardje leek hij sprekend op Catweazle maar mét baardje helemaal, dus. Laten we het er maar op houden dat Kees opviel als je voor het eerst op de club kwam.

Kees zat in de bijstand. Kees had een probleem met alcohol. Kees had zijn studie niet afgemaakt. Kees was verliefd op een getrouwde vrouw, en de man van die vrouw was rijk. Dat was ongeveer de situatie toen ik Kees leerde kennen.
Ik was zelf ook niet helemaal lekker in die dagen en Kees wist dat. Ik zat eens aan de bar en jawel, paniekaanval. Zo uit de lucht. " 't Gaat niet goed geloof ik hè" zei Kees droog. "Nee", zei ik, want eenlettergrepige woorden gingen altijd nog prima. "Ik zie het. Biertje?" zei Kees. "Graag", en terwijl we zwijgend naast elkaar zaten met onze biertjes voor ons voelde ik de paniek wegebben.
Kees was dus aardig. Erg aardig zelfs, op een bescheiden manier. Ik raakte gesteld op Kees, op dezelfde bescheiden manier, en soms bridgden we samen, in de zomer, of op een kroegendrive. Voor de gezelligheid.

Zomin als Kees zich met mijn problemen bemoeide, zomin deed ik dat met de zijne. Ik raapte hem zwijgend van de straat als hij strontlazarus van de fiets donderde en zei niets van het gebroken brillenglas waar hij maanden mee doorliep.
Anderen waren daar wat sturender in. Als het gebrek aan verzorging groteske vormen aan begon te nemen was er altijd wel iemand die hem mee naar huis nam, hem in bad stopte, zijn haren knipte en zijn kleren waste. Daarna verscheen Kees onherkenbaar verzorgd op de bridgeclub, maar dat was altijd maar tijdelijk.

Er kwam een bijstands-veegactie. De ene na de andere werkloze bridger ging aan het werk, in een Melkertbaan, als conciërge bij een school, als manusje-van-alles bij een buurthuis. Zo niet Kees. Kees was onbemiddelbaar. Ik denk dat Kees in een apart bakje terecht was gekomen waarop stond: mee leren leven.

Ik moest aan Kees denken toen ik hoorde dat het er definief van gaat komen, de tegenprestatie. Ik kan u precies vertellen hoe het met Kees zou zijn afgelopen. Kees zou niet presentabel bevonden zijn, Kees zou een strafkorting van 3 maanden hebben gekregen, Kees zou van zijn studentenkamertje afgegooid zijn en Kees zou gestopt zijn met de bridgeclub die zijn sociale omgeving en zijn mantelzorger was. Maar Kees is dood, nog geen vijftig is Kees geworden, en dat is maar goed ook zei ik tegen man, "het is maar goed dat Kees dat niet meer mee hoeft te maken want dat was niks geworden", zo zei ik het.

Er zijn veel Kezen. Achtergebleven na de laatste veegactie en als droesem naar de bodems van de bakjes gezakt. Er zijn natuurlijk niet alleen Kezen. Er zijn vast wel weer mensen bijgekomen, Wimmen en Klazen en Samira's en Moestafa's enzo die wel kunnen werken, maar als die eenmaal zover zijn dan zijn er geen banen en dat is weer een ander chapiter. Hoe dan ook, ik betaal voor ze en ik wens dat ze met rust worden gelaten, vooral de Kezen, waar u niet jaloers op hoeft te zijn en die als Kees heel veel waarde voor hun medemens kunnen hebben, al is het niet mogelijk om dat in verdienvermogen uit te drukken.